1. hoe vaak afkolven

Om de borstvoeding op gang te brengen en op peil te houden, moet u net zo vaak kolven als wanneer u uw kind aan de borst zou voeden. Dat betekent dus minimaal zes keer per dag als het kind nog niet zelf drinkt. Wanneer uw kind al enkele (volledige) voedingen aan de borst drinkt, kolft u alleen iedere gemiste voeding. Als uw kind nog niet voldoende per voeding drinkt, kan nakolven na een voeding nodig zijn.

U kunt het beste binnen zes tot twaalf uur na de bevalling beginnen met kolven.

Voor een ziek of te vroeg geboren kind is het makkelijker om aan de borst te drinken als er al een goede melkproductie is. Moedermelk wordt geproduceerd op basis van vraag en aanbod. Om de melkproductie te stimuleren heeft het meer effect om váker te kolven dan lánger.

Het is niet nodig elke keer op dezelfde tijd te kolven. Kinderen drinken tenslotte ook niet op vaste tijden. U kunt kolven wanneer het voor u het beste uitkomt, als er maar niet te lange pauzes tussen zitten. Misschien vindt u het handiger om voor uzelf een vaste dagindeling te maken en zodoende voldoende tijd te hebben voor het kolven. Er moet wel minimaal een uur tussen het stoppen met kolven en het geven van borstvoeding zitten, anders is er niet voldoende melkproductie als u gaat voeden! Sommige moeders kolven ook ’s nachts nog een keer, andere moeders niet. U kunt dit zelf bepalen. Een welverdiende nachtrust is overigens ook goed voor een goede melkproductie.

Tijdens de opname van uw kind is het soms nodig om langere tijd alle benodigde voedingen af te kolven. Misschien is uw melkproductie hoger dan de hoeveelheid voeding die het kind op dat moment nodig heeft. In dat geval kunt u de melk invriezen en later gebruiken. Minder kolven is niet verstandig. De opname is een spannende en drukke aangelegenheid. Het kan gebeuren dat de melkproductie na verloop van tijd wat terugloopt, ook dit is normaal. Blijf zo vaak mogelijk afkolven, de melkproductie zal weer op peil komen. Kolven is niet iets natuurlijks en u zult het dan ook moeten leren. Het kost enige tijd voordat uw melkproductie goed op gang is.

2. afkolfschema’s

2.1. kolfschema: als de melkproductie nog niet op gang is

Wij gebruiken in ons ziekenhuis twee soorten kolven. Een één-fase systeem en een twee-fase systeem. De gebruiksaanwijzing is voor beide apparaten verschillend. U krijgt van de verpleegkundige op de afdeling te horen welk systeem het beste bij u past. En dus welk schema u kunt volgen. Wij kolven op de afdeling dubbelzijdig, tenzij de moeder zelf aangeeft enkelzijdig te willen kolven.

Schema één-fase systeem
Bij gebruik van een dubbele kolfset

• toeschietreflex bevorderen (zie 2.3.);
• vijf minuten beide borsten tegelijkertijd kolven;
• toeschietreflex bevorderen;
• vijf minuten beide borsten tegelijkertijd kolven;

Of:

• toeschietreflex bevorderen (zie 2.3.);
• tien minuten achter elkaar beide borsten tegelijkertijd kolven.

Ook als er nog geen melkproductie is moet u toch de aangegeven kolftijden aanhouden.

Schema twee-fase systeem
Bij gebruik van een dubbele kolfset:

• eventueel toeschietreflex bevorderen;
• zet de kolf aan in fase 1 (stimulatiefase);
• zoek de ‘Maximaal Comfortabele Stand’ op;
• laat het programma geheel aflopen;
• als de kolf overgaat op de afkolffase (fase 2) en er zijn nog geen of een paar druppels melk gekomen, dan opnieuw fase 1 doorlopen
• door op de druppeltoets te drukken, begint de kolf opnieuw in fase 1;
• herhaal dit maximaal vier keer per borst, het liefst iedere drie uur en zo mogelijk één keer in de nacht;
• dit alles tot er duidelijk melk komt na fase 1 of eerder;
• daarna kolven zoals uitgelegd in hoofdstuk 2.2

Maximaal Comfortabele Stand = de zuigkracht opdraaien totdat u het niet meer prettig vindt en dan twee klikjes terugdraaien.

Sommige moeders merken dat kort tussendoor stoppen met kolven de toeschietreflex beter stimuleert dan tien minuten aan één stuk te kolven. U kunt uitproberen wat voor u het beste werkt.

Het kan soms enige minuten duren voordat de melk gaat stromen, dit is normaal. De hoeveelheid afgekolfde melk kan per keer verschillen. De eerste dagen na de bevalling komen er misschien niet meer dan enkele druppels. Dit heet colostrum en bevat veel afweerstoffen voor uw kind.

2.2. kolfschema: als de melkproductie wel op gang is

Wanneer u na verloop van tijd routine in het kolven heeft en ruim voldoende melkproductie heeft, kunt u de aangegeven tijden alleen als richtlijn beschouwen. Nu is het belangrijk om de borsten te kolven tot deze zachter aanvoelen en er bijna geen melk meer uitkomt.

één-fase systeem
U kolft tot de straaltjes melk weer druppeltjes worden. U kunt dan het beste nog een tot twee minuten doorgaan met kolven om deze druppeltjes calorierijke melk op te vangen..Het is mogelijk om nu weer een toeschietreflex op te wekken. Op die manier stimuleert u de aanmaak van meer moedermelk. Als u voldoende melk heeft is dit niet nodig. Als u enkelvoudig kolft wisselt u van borst als de melkstroom druppeltjes worden en u nog een tot twee minuten bent doorgegaan.

twee-fase systeem
Bij gebruik van een dubbele kolfset:

• Eventueel toeschietreflex bevorderen;
• Zet de kolf aan in fase 1 (stimulatiefase);
• Zoek de ‘Maximaal Comfortabele Stand’ op;
• laat het programma geheel aflopen;
• als de kolf overgaat op de afkolffase (fase 2) en er zijn nog geen of een paar druppels melk gekomen, dan opnieuw fase 1 doorlopen;
• door op de druppeltoets te drukken, begint de kolf opnieuw in fase 1;
• zodra er druppels melk van de tepel afrollen, kan er overgegaan worden naar fase twee door de druppeltoets in te drukken;
• daarna kolven tot straaltjes druppeltjes worden;
• in het begin is dat slechts enkele minuten;
• leeg is leeg;
• vaker kolven is beter dan lang kolven.

Om het gebruik van deze kolf te vergemakkelijken, hebben we een stroomschema gemaakt. Dit stroomschema vindt u bij de kolven op de afdeling.

Als langdurig kolven nodig is, raden wij een dubbele afkolfset aan. Dit geeft een aanzienlijke tijdwinst en mogelijk ook meer melkproductie. Een hele voeding afkolven duurt bij gebruik van een dubbele kolfset ongeveer tien tot vijftien minuten. Bij enkelvoudig kolven duurt het afkolven ongeveer een half uur.

2.3. bevorderen van het toeschieten van de melk

Om de melk te laten toeschieten is het belangrijk dat de toeschietreflex goed werkt. Als de kind aan de borst ligt, gaat de melk vanzelf stromen door het zuigritme van de kind. Hij begint eerst heel snel te zuigen, pas als de melk toegeschoten is neemt hij langere teugen. De twee fase kolf imiteert dit zuiggedrag.

Andere kolven doen dit niet. Bij sommige moeders komt de toeschietreflex dan wat later of moeilijker. U kunt de toeschietreflex onder andere bevorderen door bij uw kind te kolven of naar een foto van uw kind te kijken. Als u voor het afkolven vijf minuten lang warme kompressen op de borst legt, bevordert dat ook de toeschietreflex. Borstmassage helpt ook goed om de toeschietreflex te bevorderen. Zie hiervoor hoofdstuk 4.2

3. hygiëne richtlijnen

Als de afgekolfde melk gebruikt wordt om een te vroeg geboren of ziek kind te voeden, is hygiëne extra belangrijk om de groei van bacteriën te voorkomen. Moedermelk is onder andere door de aanwezigheid van levende witte bloedcellen een goed houdbaar product. Zéker als de melk onder de beste condities bewaard en vervoerd wordt. Onze tips:

• voordat u de borstkolf gaat gebruiken, is het nodig om de handen goed met water en zeep te wassen. In het ziekenhuis gebruikt u een papieren handdoek, thuis een handdoek voor uzelf die u dagelijks dient te verschonen;
• het ziekenhuis verstrekt flesjes om moedermelk in te bewaren; probeer de binnenkant van de flesjes en de binnenkant van de dop niet aan te raken. Deze flesjes zijn voor éénmalig gebruik en het is dan ook niet de bedoeling dat deze hergebruikt worden;
• wij adviseren u uw voedingsbeha bij voorkeur dagelijks te wassen. Als u borstkompressen gebruikt, moet u deze iedere keer na het kolven verschonen;
• het is niet nodig om de tepels te wassen voor het afkolven. Eén keer per dag douchen is voldoende;
• gebruik geen zeep of lotions, op de tepelhof bevinden zich kliertjes die een vettige stof afscheiden. Die houden de tepelhof soepel en hebben een antiseptische werking.

Het schoonmaken van een kolfset verdient uw aandacht en dient volgens speciale richtlijnen te gebeuren. Deze zijn anders als u thuis bent of in het ziekenhuis verblijft! Het schoonmaken van een kolfset gaat volgens de onderstaande schema:

Tijdens uw opname op de kraamafdeling
soort kolfset

• Op de kraamafdeling krijgt u een disposable (wegwerp) kolfset.

bewaren

• Kolfset bewaren in een afgesloten doos achter in de koelkast op uw kamer.(voor gebruik even op temperatuur laten komen!)

“bewaardoos”

• Een bewaardoos krijgt u op de kraamafdeling in bruikleen.

schoonmaken kolfset

• Na ieder gebruik alleen de borstschelp eerst koud, dan warm afspoelen en vervolgens afdrogen.

transport

• Kolfset met u meenemen van de kraam- naar de kinderafdeling en andersom, zodat u op beide afdelingen kunt kolven.

Nieuw of uitkoken

• U krijgt iedere dag een nieuw kolfset, de oude moet weggegooid worden. De set van het ziekenhuis is niet geschikt om uitgekookt te worden.

Als u thuis bent en uw kind ligt nog in het ziekenhuis:
soort kolfset

• Wij willen u vragen het kolfsetje dat u thuis gebruikt bij ieder bezoek mee te nemen naar het ziekenhuis, zodat u dit kunt gebruiken als u op de kinderafdeling wilt kolven.

bewaren

• Kolfset bewaren in een afgesloten doos, thuis in de koelkast (voor gebruik even op temperatuur laten komen!).

“bewaardoos”

• Wij vragen u van thuis een doos (tupperware of curver) mee te nemen om daar uw eigen kolfset in te bewaren.

schoonmaken kolfset

• Na ieder gebruik alleen de borstschelp eerst koud, dan warm afspoelen en vervolgens afdrogen.

transport

• Kolfset van thuis meenemen naar de kinderafdeling zodat u ook bij uw kind kunt afkolven als dat nodig is.

Nieuw of uitkoken[/i

• Uw (niet disposable) kolfset moet dagelijks gedurende10 minuten thuis uitgekookt worden.

4. effectief kolven

4.1. algemene tips

• zorg voor iets te drinken binnen handbereik want veel moeders krijgen dorst tijdens het kolven;
• goed handen wassen;
• zet alle benodigdheden binnen handbereik;
• zet de kolf volgens de gebruiksaanwijzing in elkaar;
• zorg ervoor dat u comfortabel zit en probeer zo goed mogelijk te ontspannen, sluit zo nodig de bedgordijnen en maak gebruik van kussens om uw armen te ondersteunen;
• leg een katoenen luier onder uw borsten, deze vangt de gelekte melk op.
• houd het borstschild tussen wijsvinger en middelvinger en druk het zachtjes tegen de borst, de tepel moet in het midden van het borstschild zitten om schuren van de tepel tegen het plastic te voorkomen;
• zet het apparaat aan met behulp van de aan/uit toets en begin te kolven;
• verhoog eventueel tijdens het kolven geleidelijk het vacuümniveau met behulp van de regelknop;
• kies een comfortabele zuigkracht die voor u het beste resultaat geeft en geen ongemak veroorzaakt, want kolven mag geen pijn doen;
• bij het stoppen van het afkolven eerst de pomp uitzetten en dan pas het borstschild van de borst nemen, dus eerst het vacuüm verbreken;
• kolf indien mogelijk vlak voor het rusten (slapen). Door de ontspannende werking van de borstvoedingshormonen rust u extra goed.

4.2. borstmassage

Borstmassage voor en tijdens het kolven werkt ook heel goed. Daar zijn verschillende manieren voor:

• masseer de melkgangen en -kliertjes door met een vlakke hand van boven af richting tepel te drukken. Maak cirkelvormige bewegingen met de vingers, concentreer de bewegingen gedurende enkele seconden op één plek voor u naar een andere plek gaat. Ga in een ronde beweging richting tepelhof;
• strijk licht van de bovenkant van de borst richting tepelhof. Probeer erbij te ontspannen, aangezien ook dat bevorderend werkt op de toeschietreflex;
• u kunt ook gebruik maken van de zwaartekracht door voorover te leunen en te ‘schudden’.

Als u masseert is het wel belangrijk er op te letten dat bepaalde bewegingen niet goed zijn voor uw borst(en). Onderstaande bewegingen dient u dan ook te voorkomen:

• knijp niet in de borst, dit kan een kneuzing van het borstweefsel veroorzaken;
• laat de handen niet over de borst ‘glijden’;
• niet aan de tepel trekken, ook dit kan beschadiging van het weefsel veroorzaken.

4.3. kolven met de hand

U kunt ook kolven zonder elektrisch apparaat. Dit is niet geschikt om langdurig te doen en om volledige voedingen af te kolven. Wel kan het handig zijn om bijvoorbeeld op deze manier een toeschietreflex te stimuleren. Er zijn meerdere mogelijkheden om met de hand te kolven. Een van de opties is het doorlopen van de volgende stappen:

• u masseert de borsten en de tepels om de toeschietreflex op te wekken. Daarvoor gebruikt u zachte druk en een draaiende beweging rond de hele borst;
• u laat de borst in uw hand rusten met de vingers eronder en de duim twee tot drie centimeter van de tepel;
• u duwt de borst naar de ribben toe (een zware borst liever eerst wat oplichten);
• u knijpt de duim en vingers in een ritmische beweging samen, zodat u de melk uit de borst drukt. Het kan even duren voor de voeding begint te druppelen of te lopen;
• u verplaatst uw hand regelmatig rond de borst en wisselt van borst als er niet veel melk meer komt. Door steeds van borst te wisselen kan u beide borsten geheel leegkolven.

5. na het kolven

Wij adviseren u na het kolven:

• een druppel melk over de tepel te verdelen en de tepels even aan de lucht te laten drogen;
• een schoon kompres in de beha te doen;
• het flesje met de afgekolfde melk te voorzien van een sticker met voornaam en achternaam van uw kind en de datum en tijd van het afkolven.
• de melk zo snel mogelijk in de koelkast te zetten (niet in de deur ivm temperatuurschommelingen!).

6. Vervoeren van de afgekolfde melk

De gekoelde melk dient in een kleine koelbox of koeltas, voorzien van koelelementen, vervoerd te worden. Tip: gebruik een ‘diepvriestas’ uit de supermarkt met een koelelement erin.

7. Aanschaf en verhuur van borstkolven

Er zijn diverse redenen waarom u een borstkolf nodig kunt hebben. Tijdens uw verblijf in het ziekenhuis kunt u gebruik maken van een van onze kolven. Mocht het na ontslag nodig zijn om te blijven kolven dan kunt u een apparaat huren. Het is niet verstandig om er direct een aan te schaffen. Het is beter te wachten tot duidelijk wordt hoe het met uw kind en het opbouwen van de melkproductie gaat. Daarna kunt u een keuze maken om te blijven huren of een apparaat te kopen die bij uw situatie past. Hieronder vindt u een overzicht met adviezen welk type kolf u in welke situaties het beste kunt gebruiken.

Incidenteel gebruik:
bijvoorbeeld als u een voeding mist, een avondje weggaat of een parttime baan hebt. In dit geval volstaat het gebruik van een handkolf of een mini-elektrische kolf.

Dagelijks gebruik:
bijvoorbeeld als u een volledige baan heeft of uw (premature) kind ligt in het ziekenhuis In dit geval raden wij een elektrische kolf aan. Een mini-elektrische kolf volstaat in dit geval niet.

7.1. het huren van een kolf

Een professionele, elektrische borstkolf is een duur apparaat. Omdat u die maar tijdelijk nodig heeft, is huren een mogelijkheid. Er zijn verschillende kolven die u kunt huren. Vaak moet u bij het huren van een kolf wel zelf het kolfset aanschaffen.
Informeert u ook bij uw zorgverzekering voor een eventuele vergoeding van het huurbedrag. Er zijn zorgverzekeraars die dit in hun pakket hebben opgenomen!

7.2. het kopen van een kolf

Uiteraard is het kopen van een kolf ook een mogelijkheid. Laat u goed informeren over de prijzen en de mogelijkheden hiervan.

7.3. adressen voor huur en verkoop van borstkolven

Er zijn diverse adressen waar u een borstkolf kunt huren of kopen. Hieronder vindt u een aantal adressen waar u terecht kunt. Meer verkooppunten en meer informatie over borstvoeding, kunt u onder andere vinden op I [url=www.borstvoeding.nl

Thuiszorgwinkels
]www.borstvoeding.nl

Thuiszorgwinkels
Alphen a/d Rijn:
Euromarkt 15
2408 BA Alphen a/d Rijn
T 0800-2887766
Leiden:
v. Vollenhovekade 25
2313 GG Leiden
T 0800-2887766

8. Bewaren en opwarmen van moedermelk

8.1. Bewaren van moedermelk

Moedermelk bewaren voor thuisgebruik:

• in flesjes of potjes die in schoon en heet afwaswater zijn gewassen en daarna met heet water zijn nagespoeld;
• of in steriele moedermelkbewaarzakjes.

Moedermelk bewaren voor gebruik in het ziekenhuis:

• in door de afdeling verstrekte flesjes (éénmalig te gebruiken).
• sluit de flesjes en zet ze meteen in de koelkast;
• kleine hoeveelheden melk mogen binnen 24 uur bij elkaar gedaan worden om vervolgens in te vriezen;
• laat voor het invriezen de melk in de koelkast afkoelen;
• afgekoelde moedermelk moet direct in de diepvries;
• bevroren moedermelk moet bij voorkeur ontdooid worden in de koelkast, eventueel kunt u ook de melk ontdooien door het onder koud en later warm stromend water te houden;
• ingevroren melk kan na het ontdooien veilig 24 uur in de koelkast worden bewaard. De melk mag niet opnieuw worden ingevroren.
• 
  
  

  let op! moedermelk niet in de deur van de koelkast plaatsen in verband met temperatuurschommelingen!

  Bewaren van:
  
  Net afgekolfde melk (alleen om in de thuissituatie te geven )
  temperatuur: kamertemperatuur (thuis)
  bewaartijd: 6 tot 10 uur
  
  Net afgekolfde melk
  temperatuur: koelkast thuis (4°C)
  bewaartijd: 72 uur
  
  Net afgekolfde melk
  temperatuur: koelkast ziekenhuis (4°C)
  bewaartijd: 48 uur
  
  Afgekoelde moedermelk
  temperatuur: vriesvak koelkast
  Bewaartijd: 2 weken
  
  Afgekoelde moedermelk
  temperatuur: (kleine) vriezer die vaak open en dicht gaat
  3 bewaartijd: tot 4 maanden
  
  Afgekoelde moedermelk
  temperatuur: diepvries constant, max. – 18°C
  bewaartijd: 6 maanden
  
  Ontdooide moedermelk
  temperatuur: koelkast
  bewaartijd: maximaal 24 uur

  8.2. opwarmen van moedermelk

  • moedermelk kan het beste worden opgewarmd onder de warme kraan, maar het kan ook in een flessenwarmer of pannetje met warm water;
  • moedermelk kan beter niet in de magnetron worden opgewarmd omdat waardevolle componenten van de melk vernietigd worden als deze boven 55°C komen. Mocht het toch nodig zijn om voor de magnetron te kiezen, warm de moedermelk dan langzaam op, zet het vermogen van uw magnetron op ongeveer 350 watt en zorg ervoor dat de melk er niet te lang in staat;
  • restjes al opgewarmde moedermelk mogen niet worden bewaard;
  • in het ziekenhuis wordt de moedermelk niet in de magnetron, maar in een speciale verwarmer opgewarmd.

9. Kolfdagboekje

In onderstaande schema's kunt u bijhouden wanneer en hoeveel u gekolfd hebt, hoe lang u hierover gedaan hebt en of er bijzonderheden zijn. Wanneer u dit dagboek bijhoudt, kan de verpleegkundige goed zien hoe het kolven gaat.

10. Adressen en dergelijke voor meer informatie

Adressen:

Vereniging Borstvoeding Natuurlijk
Postbus 119
3960 BC Wijk bij Duurstede
T 0343-576626
I [url=www.vbn.borstvoeding.nl

La]www.vbn.borstvoeding.nl

La Leche League Nederland
Postbus 212
4300 AE Zierikzee
T 0111-413189
I [url=www.lll.borstvoeding.nl

Nederlandse]www.lll.borstvoeding.nl

Nederlandse Vereniging van Lactatiekundigen
Postbus 1444
1300 BK Almere
T 0900-5228284
I [url=www.nvl.borstvoeding.nl

internet

Algemene]www.nvl.borstvoeding.nl

internet

Algemene borstvoedingssite\
I www.borstvoeding.nl

Gezamenlijke forum van de 4 Nederlandse Borstvoedingsorganisaties
I www.borstvoedingsforum.nl

Kenniscentrum voor borstvoeding
I www.borstvoeding.com

Zorg voor borstvoeding
I www.zorgvoorborstvoeding.nl

Voedingscentrum
I www.voedingscentrum.nl

Medela (informatie en verhuuradressen kolfapparatuur)I
I [url=www.medela.nl

boeken

Handboek]www.medela.nl

boeken

Handboek Borstvoeding
La Leche League International
Uitgeverij Helmond BV

Borstvoeding geven, een antwoord op heel veel vragen
Adrienne de Reede-Dunselman
Uitgeverij Nijgh en van Ditmar Rijswijk
ISBN 90325 07583, vijfde druk